معاون فنی و مدیریت ساخت گروه سرمایه‌گذاری مسکن با تشریح رویکردهای همایش تخصصی این معاونت، از ضرورت بازنگری در نظام مدیریت پروژه‌ها، استقرار حکمرانی مؤثر، توسعه ساختمان‌های پایدار، مدیریت ریسک‌های قراردادی و بهره‌گیری از فناوری‌های نوین به‌ویژه هوش مصنوعی به‌عنوان الزامات تحول در صنعت ساخت سخن گفت.
به گزارش روابط عمومی گروه سرمایه‌گذاری مسکن، احمدرضا محسنی، معاون فنی و مدیریت ساخت گروه سرمایه‌گذاری مسکن، با تشریح رویکردها و محورهای همایش تخصصی این معاونت، بازنگری در نظام مدیریت پروژه‌ها، استقرار حکمرانی مؤثر، توسعه ساختمان‌های پایدار، مدیریت ریسک‌های قراردادی و بهره‌گیری از فناوری‌های نوین به‌ویژه هوش مصنوعی را از الزامات تحول در صنعت ساخت دانست.
وی با اشاره به تغییر شرایط فعالیت در صنعت ساختمان اظهار کرد: افزایش هزینه‌های ساخت، پیچیده‌تر شدن فرآیندهای اجرایی، محدودیت منابع مالی، تغییر انتظارات ذی‌نفعان و ضرورت ارتقای بهره‌وری نشان می‌دهد که روش‌های سنتی مدیریت ساخت به‌تنهایی پاسخ‌گوی نیازهای امروز نیستند. در چنین شرایطی، باید نگاه خود را به پروژه تغییر دهیم و مدیریت ساخت را نه صرفاً مجموعه‌ای از فعالیت‌های فنی و اجرایی، بلکه نظامی یکپارچه برای تصمیم‌گیری، کنترل، هدایت و خلق ارزش بدانیم.
محسنی با بیان اینکه گستردگی فعالیت‌ها و تنوع پروژه‌های شرکت‌های تابعه گروه، ضرورت یکپارچه‌سازی فرآیندها و ایجاد زبان مشترک مدیریتی را دوچندان می‌کند، افزود: هدف از برگزاری این همایش، فراهم کردن بستری برای طرح مسائل واقعی صنعت ساخت، انتقال تجربه‌های اجرایی، آشنایی با رویکردهای نوین مدیریت پروژه و بررسی راهکارهایی است که بتوانند آثار ملموسی در عملکرد شرکت‌های گروه ایجاد کنند.
وی تصریح کرد: رویکرد محوری همایش، «تحول در مدیریت ساخت با نگاه ارزش‌آفرینی در پروژه» است. معتقدیم موفقیت یک پروژه صرفاً با تحویل به‌موقع یا رعایت بودجه سنجیده نمی‌شود؛ بلکه باید بررسی کنیم پروژه تا چه اندازه به اهداف سرمایه‌گذاری، منافع ذی‌نفعان، کیفیت محصول نهایی و ارزش اقتصادی مورد انتظار دست یافته است.
حرکت از مدیریت فردمحور به نظام فرآیندمحور
معاون فنی و مدیریت ساخت گروه سرمایه‌گذاری مسکن، بازنگری در فرآیندهای سازمانی، توسعه نظام‌های کنترل و پایش و ارتقای توان تخصصی مدیران و کارشناسان را از برنامه‌های اصلی این معاونت برشمرد و گفت: برنامه ما بر چند محور مکمل استوار است؛ نخست، بهبود فرآیندهای مدیریت پروژه از مرحله شناسایی فرصت و سرمایه‌گذاری تا طراحی، اجرا و ارزیابی ساخت؛ دوم، توسعه نظام‌های کنترل و پایش با استفاده از شاخص‌های دقیق و قابل اندازه‌گیری؛ سوم، ارتقای دانش تخصصی مدیران و کارشناسان و چهارم، بهره‌گیری از فناوری‌های نوین برای افزایش بهره‌وری و کاهش ریسک.
محسنی ادامه داد: تلاش داریم مدیریت پروژه در شرکت‌های تابعه از حالت فردمحور و مبتنی بر تجربه‌های پراکنده، به سمت نظامی فرآیندمحور، مستند و قابل ارزیابی حرکت کند. تجربه مدیران و کارشناسان سرمایه ارزشمندی برای گروه است، اما این تجربه زمانی به مزیت سازمانی تبدیل می‌شود که ثبت، تحلیل و در فرآیندهای تصمیم‌گیری و اجرا به کار گرفته شود.
حکمرانی پروژه؛ پیوند میان تصمیم‌گیری و تحقق منافع
وی با اشاره به اختصاص بخشی از همایش به موضوع حکمرانی پروژه و پاسخ‌گویی مدیریتی، اظهار کرد: یکی از مسائل مهم در مدیریت پروژه، فاصله‌ای است که گاهی میان تصمیم اولیه برای اجرای یک پروژه و منافع مورد انتظار از آن ایجاد می‌شود. ممکن است پروژه‌ای از نظر فنی قابل اجرا باشد، اما در مراحل سرمایه‌گذاری، طراحی یا بهره‌برداری با مسائلی مواجه شود که تحقق اهداف اقتصادی و عملیاتی آن را تحت تأثير قرار دهد.
به گفته محسنی، حکمرانی پروژه کمک می‌کند مسئولیت‌ها، اختیارات، فرآیندهای تصمیم‌گیری و سازوکارهای نظارتی از ابتدا به‌صورت شفاف تعریف شوند.
وی افزود: پروژه باید از مرحله تصویب تا اجرا و بهره‌برداری تحت نظامی مشخص از پاسخ‌گویی و ارزیابی قرار گیرد. صرف تصویب یک پروژه به معنای موفقیت آن نیست؛ باید مشخص باشد چه منافعی برای آن پیش‌بینی شده، چه کسی مسئول تحقق این منافع است و عملکرد پروژه با چه شاخص‌هایی ارزیابی می‌شود.
محسنی همچنین حضور مجید فراهانی، معاون هماهنگی و پیگیری معاون اجرایی رئیس‌جمهور، و طرح موضوع حکمرانی پروژه در این همایش را فرصتی برای بررسی ارتباط میان سیاست‌گذاری، تصمیم‌گیری و اجرای پروژه‌های عمرانی دانست.
ساختمان سبز؛ توجه هم‌زمان به کیفیت ساخت و هزینه بهره‌برداری
معاون فنی و مدیریت ساخت گروه سرمایه‌گذاری مسکن در ادامه، توسعه ساختمان‌های سبز و پایدار را از محورهای مهم تحول در صنعت ساختمان دانست و گفت: امروز کیفیت یک ساختمان تنها با استحکام سازه، معماری یا امکانات آن تعریف نمی‌شود؛ میزان مصرف انرژی، هزینه‌های نگهداری، آثار زیست‌محیطی، کیفیت محیط داخلی و هزینه‌های دوره بهره‌برداری نیز در ارزیابی آن اهمیت دارند.
وی تأکید کرد: اگر در مرحله طراحی و ساخت به موضوعاتی مانند بهره‌وری انرژی، انتخاب مصالح مناسب، مدیریت مصرف آب، کاهش اتلاف منابع و هزینه‌های نگهداری توجه نکنیم، ممکن است در سال‌های بهره‌برداری با هزینه‌هایی مواجه شویم که بخش مهمی از ارزش اقتصادی پروژه را تحت تأثیر قرار دهد.
محسنی با بیان اینکه ساختمان سبز صرفاً یک عنوان یا الزام زیست‌محیطی نیست، افزود: این رویکرد می‌تواند به افزایش بهره‌وری اقتصادی و ارتقای کیفیت محصول ساختمانی منجر شود. در همین راستا، برنامه ملی ساختمان سبز و پایدار با حضور حامد مانی‌فر، مدیرکل سابق دفتر مقررات ملی و کنترل ساختمان، در همایش بررسی خواهد شد.
حاکمیت سازمانی و تفکر راهبردی؛ زیرساخت مدیریت اثربخش پروژه
محسنی با اشاره به محور حاکمیت سازمانی و تفکر راهبردی در همایش بیان کرد: کیفیت مدیریت پروژه‌ها به ساختار تصمیم‌گیری و نظام مدیریتی سازمان وابسته است. اگر مسئولیت‌ها مشخص نباشند، فرآیندها به‌درستی تعریف نشده باشند یا تصمیم‌ها بدون تحلیل کافی و در چارچوبی ناهماهنگ اتخاذ شوند، حتی پروژه‌هایی با طراحی و منابع مناسب نیز ممکن است با تأخیر، افزایش هزینه و کاهش بهره‌وری مواجه شوند.
وی ادامه داد: حاکمیت سازمانی به ما کمک می‌کند ارتباط میان راهبرد، ساختار، مسئولیت‌ها و عملکرد را شفاف کنیم. باید اطمینان حاصل شود که تصمیم‌های عملیاتی پروژه‌ها با اهداف کلان سازمان هم‌راستا هستند و سازوکار مشخصی برای پایش و پاسخ‌گویی وجود دارد.
به گفته وی، مدیریت ساخت نیازمند نگاه سیستمی است؛ زیرا تصمیمی که در مرحله طراحی گرفته می‌شود، می‌تواند بر هزینه اجرا، زمان‌بندی، کیفیت، قراردادها و حتی هزینه‌های بهره‌برداری اثر بگذارد.
معاون فنی و مدیریت ساخت گروه سرمایه‌گذاری مسکن افزود: آشنایی با استانداردهای بین‌المللی مدیریت پروژه و بررسی امکان استقرار و بومی‌سازی آن‌ها در فرآیندهای گروه نیز از موضوعاتی است که در این بخش مورد توجه قرار می‌گیرد.
مدیریت قراردادها؛ پیشگیری از ریسک‌های پنهان پروژه
وی مدیریت ادعا و دعاوی پروژه را یکی دیگر از محورهای تخصصی همایش عنوان کرد و گفت: قرارداد یکی از مهم‌ترین ابزارهای مدیریت پروژه است و هرگونه ابهام در مفاد آن می‌تواند در مراحل اجرا به اختلاف، افزایش هزینه، تأخیر یا شکل‌گیری ادعاهای قراردادی منجر شود. در بسیاری از موارد، ریسک‌های قراردادی از همان زمان تنظیم و امضای قرارداد شکل می‌گیرند، اما آثار آن‌ها در مراحل بعدی آشکار می‌شود.
محسنی با تأکید بر ضرورت پیشگیری از اختلافات قراردادی تصریح کرد: مدیریت ادعا صرفاً به معنای برخورد با اختلاف پس از وقوع آن نیست؛ بلکه فرآیندی است که از شناخت تعهدات طرفین، شناسایی شرایط خطرآفرین، ثبت مستندات و پایش تغییرات آغاز می‌شود. هرچه این فرآیند از ابتدای پروژه جدی‌تر دنبال شود، امکان مدیریت اختلافات و صیانت از منافع شرکت افزایش می‌یابد.
وی خاطرنشان کرد: در این همایش، سید محمدرضا علوی‌پور، مدیرعامل مؤسسه ACEMI، درباره مدیریت ادعا در پروژه‌های صنعت ساخت و شناسایی بندهای پرریسک قراردادها سخنرانی خواهد کرد. همچنین الزامات اخذ مجوز هلدینگ در آیین‌نامه معاملات از سوی مدیر امور قراردادهای گروه تشریح می‌شود تا رویه‌های اجرایی شرکت‌های تابعه با دقت و هماهنگی بیشتری دنبال شود.
یکپارچه‌سازی فرآیندها از سرمایه‌گذاری تا اجرای پروژه
محسنی در بخش دیگری از این گفت‌وگو، یکپارچگی فرآیندهای سازمانی را از الزامات اصلی تحول در مدیریت ساخت دانست و اظهار کرد: اگر فرآیندهای طراحی، مدیریت فناوری، کنترل پروژه، مدیریت ریسک و ارزیابی ساخت به‌صورت جزیره‌ای اجرا شوند، امکان تصمیم‌گیری یکپارچه و پایش دقیق عملکرد کاهش می‌یابد.
وی با اشاره به موضوعات پیش‌بینی‌شده در این بخش از همایش افزود: فرآیند طراحی و مدیریت فناوری در گروه سرمایه‌گذاری مسکن، ساختار و دستورالعمل‌های دفتر مدیریت پروژه یا PMO، مدیریت ریسک از مرحله شناسایی و ثبت تا ارتباط آن با منحنی پیشرفت پروژه و همچنین بازآفرینی سازمانی در محیط‌های متغیر، از جمله مباحثی هستند که بررسی خواهند شد.
معاون فنی و مدیریت ساخت گروه سرمایه‌گذاری مسکن ادامه داد: دفتر مدیریت پروژه می‌تواند در استانداردسازی روش‌ها، ایجاد نظام گزارش‌دهی منظم، پایش شاخص‌های عملکرد و انتقال تجربه میان پروژه‌ها نقش مهمی ایفا کند. از سوی دیگر، مدیریت ریسک باید از یک اقدام مقطعی و واکنشی به فرآیندی مستمر تبدیل شود؛ به‌گونه‌ای که ریسک‌ها شناسایی، اولویت‌بندی، ارزیابی و تا زمان رفع یا کنترل، پیگیری شوند.
وی افزود: شرکت‌های ساختمانی همواره با تغییرات اقتصادی، فناوری، مقرراتی و بازار مواجه هستند. در چنین شرایطی، بازآفرینی مستمر و توانایی اصلاح فرآیندها از الزامات حفظ کارآمدی سازمان است. موضوع مدیریت در دوره VUCA نیز با همین رویکرد در همایش مطرح خواهد شد.
هوش مصنوعی؛ ابزار ارتقای بهره‌وری و تصمیم‌سازی در صنعت ساخت
محسنی با اشاره به جایگاه فناوری‌های نوین و هوش مصنوعی در آینده صنعت ساختمان اظهار کرد: هوش مصنوعی در حال ایجاد تغییر در شیوه تحلیل اطلاعات، برنامه‌ریزی، طراحی و مدیریت پروژه‌هاست و صنعت ساخت نیز از این تحولات مستثنا نیست. استفاده از ابزارهای هوشمند می‌تواند در تحلیل داده‌های پروژه، پیش‌بینی تأخیرها، کنترل هزینه، پایش پیشرفت فیزیکی، مدیریت مصرف انرژی و شناسایی برخی ریسک‌های اجرایی کاربرد داشته باشد.
وی با تأکید بر اینکه استفاده از فناوری به‌تنهایی تضمین‌کننده تحول نیست، گفت: برای دستیابی به نتایج مؤثر، ابتدا باید داده‌های قابل اتکا، فرآیندهای استاندارد و زیرساخت‌های فناورانه مناسب در سازمان وجود داشته باشد. هوش مصنوعی زمانی می‌تواند به تصمیم‌سازی دقیق‌تر کمک کند که بر داده‌های معتبر تکیه داشته باشد و در کنار تخصص و قضاوت حرفه‌ای مدیران و کارشناسان به کار گرفته شود.
معاون فنی و مدیریت ساخت گروه سرمایه‌گذاری مسکن اضافه کرد: در این همایش، کاربرد هوش مصنوعی در صنعت ساخت با حضور امیدرضا ریاحی، عضو هیئت‌مدیره سازمان نظام مهندسی ساختمان استان تهران، بررسی می‌شود. همچنین مدیریت پورتفولیوی فناوری‌های ساخت از دیگر موضوعات این بخش است که می‌تواند در انتخاب و اولویت‌بندی فناوری‌های متناسب با نیاز پروژه‌ها و اهداف گروه نقش داشته باشد.
همایش؛ آغاز مسیر مستمر تحول در مدیریت ساخت
محسنی در پایان، هدف از برگزاری این همایش را فراتر از انتقال دانش و طرح مباحث تخصصی دانست و گفت: انتظار ما این است که این همایش به نقطه شروع یک مسیر مستمر برای ارتقای نظام مدیریت ساخت در گروه تبدیل شود. طرح موضوعات تخصصی زمانی ارزشمند خواهد بود که نتایج آن در فرآیندهای اجرایی و تصمیم‌های مدیریتی انعکاس پیدا کند.
وی افزود: انتقال تجربه‌ها، مستندسازی درس‌آموخته‌ها، شناسایی فرآیندهای قابل بهبود و تدوین پیشنهادهای اجرایی از جمله موضوعاتی است که باید پس از همایش نیز دنبال شود. هدف این است که مباحث مطرح‌شده صرفاً در سطح ارائه و گفت‌وگو باقی نمانند و در قالب برنامه‌های مشخص، دستورالعمل‌ها و اقدامات قابل ارزیابی به شرکت‌های تابعه منتقل شوند.
معاون فنی و مدیریت ساخت گروه سرمایه‌گذاری مسکن تأکید کرد: تحول در مدیریت ساخت یک اقدام مقطعی یا محدود به یک واحد سازمانی نیست؛ بلکه به مشارکت همه بخش‌ها، هم‌راستایی تصمیم‌ها و تعهد به بهبود مستمر نیاز دارد. ما در معاونت فنی و مدیریت ساخت تلاش می‌کنیم با ایجاد این بستر و تقویت همکاری میان شرکت‌های گروه، زمینه حرکت به سمت مدیریت یکپارچه، هوشمند و ارزش‌آفرین پروژه‌ها را فراهم کنیم؛ مدیریتی که معیار موفقیت آن، علاوه بر اجرای صحیح پروژه، تحقق منافع و ارزش مورد انتظار برای شرکت، سهامداران و سایر ذی‌نفعان باشد.